جامعه شناسی ادبیات ،دورکیم، رامین یوسفی
دورکیم از بزرگترین پایهگذاران جامعهشناسی علمی است.
۱. جامعه مهمتر از فرد است
دورکیم میگوید:
جامعه وجودی مستقل از افراد دارد و روی رفتار ما اثر میگذارد.
رفتار ما فقط انتخاب شخصی نیست؛
بلکه جامعه «قوانین نانوشته» دارد که ما را شکل میدهد.
۲. «واقعیتهای اجتماعی»
مهمترین مفهوم دورکیم:
● واقعیت اجتماعی = چیزهایی بیرون از فرد
مثل:
- قانون
- دین
- رسوم
- هنجارها
- زبان
- اخلاق
- مناسک
اینها ما را مجبور میکنند مطابقشان رفتار کنیم.
۳. انسجام اجتماعی (Solidarity)
او میگوید جامعهها به دو نوع همبستگی یا انسجام وابستهاند:
الف) همبستگی مکانیکی (جامعه سنتی)
- مردم شبیه هماند
- کارها یکسان است
- دین و باورها مشترک است
- قانون سخت و تنبیهی است
ب) همبستگی ارگانیک (جامعه مدرن)
- تقسیم کار پیچیده است
- افراد متفاوتاند
- هر کس نقش خاصی دارد
- قانون بیشتر «جبرانی» و حرفهای است
مثل بدن که هر عضو کاری متفاوت دارد.
۴. دین از نظر دورکیم
دین یک نیاز اجتماعی است، نه فقط یک باور فردی.
- دین باعث انسجام اجتماعی میشود
- نمادها و مناسک، مردم را «متحد» میکند
- «خود جامعه» در قالب نمادهای مقدس دیده میشود
۵. خودکشی و جامعه
دورکیم نشان داد که حتی خودکشی هم دلایل اجتماعی دارد.
او چهار نوع خودکشی را توضیح داد:
- خودکشی خودخواهانه (فردگرایی زیاد)
- خودکشی دگرخواهانه (فداکاری افراطی)
- خودکشی آنومیک (بیهنجاری در جامعه)
- خودکشی تقدیری (فشار شدید هنجارهای سنتی)
۶. آنومی (Anomie)
یکی از مفاهیم مهم او:
آنومی = بیهنجاری، سردرگمی اجتماعی
وقتی قوانین و هنجارها از هم میپاشد، مردم دچار سردرگمی اخلاقی میشوند.
این حالت در دورانهای بحران اقتصادی یا تغییرات سریع بیشتر دیده میشود.
نظریه دورکیم در چند جمله:
- جامعه واقعیتر و قویتر از فرد است.
- قوانین نانوشته (واقعیتهای اجتماعی) رفتار ما را هدایت میکنند.
- جامعههای سنتی با شباهت و جامعههای مدرن با تقسیم کار حفظ میشوند.
- دین نیروی انسجامدهندهٔ جامعه است.
- حتی رفتارهای شخصی مثل خودکشی ریشههای اجتماعی دارند.