جامعه شناسی ادبیات نظریه آنتونی گیدنز
نظریه آنتونی گیدنز
گیدنز یکی از مهمترین جامعهشناسان معاصر است. نظریه اصلی او «ساختیابی» (Structuration Theory) است.
هدف او این بود که شکاف میان ساختار (نهادها، قوانین، سنتها)
و کنش انسان (عمل افراد) را از بین ببرد.
1.نظریه ساختیابی (Structuration Theory)
مشکل اصلی جامعهشناسی:
برخی جامعهشناسان میگفتند:
- ساختارها رفتار انسان را تعیین میکنند. (مثل دورکیم)
برخی دیگر میگفتند:
- افراد آزادند و ساختار را نادیده بگیرند. (مثل وبر)
گیدنز چه گفت؟
هردو درست میگویند، اما نصفه!
●«ساختار» و «کنش» دو چیز جدا نیستند
بلکه در یک چرخه دائمی یکدیگر را میسازند.
2. اصل مهم: «دوگانگی ساختار» (Duality of Structure)
این مفهوم کلید فهم گیدنز است:
● ساختار → رفتار ما را شکل میدهد
(قانون، خانواده، مدرسه، دین، اقتصاد…)
● رفتار ما → همان ساختار را دوباره بازتولید میکند
(وقتی قانون را رعایت میکنیم، ادامهاش میدهیم؛
وقتی سنت را انجام میدهیم، آن را حفظ میکنیم.)
مثال ساده:
اگر همهی افراد چراغ قرمز را رعایت کنند ---> قانون ترافیک قویتر میشود.
اگر همه بیتوجهی کنند ---> قانون عملاً از بین میرود.
۳.نقش «عامل انسانی» (Agency)
گیدنز برخلاف ساختارگرایان میگوید:
● انسان کاملاً ماشینوار نیست.
● انسان «دانش ضمنی» و «توان عمل» دارد.
● انسان میتواند ساختار را تغییر دهد.
او انسان را فعال، آگاه، و مبتکر میداند.
۴.امنیت وجودی (Ontological Security)
گیدنز معتقد است انسانها برای ادامه زندگی نیاز دارند:
●احساس کنند جهان قابل پیشبینی است.
● روابط اجتماعی ثبات دارد.
● هویت شخصیشان ثابت است.
اگر اینها فرو بریزد → جامعه دچار اضطراب و بحران میشود.
5. مدرنیته متأخر (Late Modernity)
در آثار جدید، گیدنز درباره مدرنیته جدید میگوید:
ویژگیهای مدرنیته امروز:
- جهانیشدن شدید
- تغییرات سریع
- فناوری و رسانههای جدید
- فردگرایی شدید
- انعکاسپذیری (Reflexivity)
یعنی انسان دائماً زندگی خود را بازنگری میکند.
● مردم امروز:
- شغلشان دائم تغییر میکند
- روابط اجتماعی ناپایدار است
- هویت ثابت ندارند
- اطلاعات بهسرعت تغییر میکند
گیدنز میگوید این وضعیت هم فرصت است، هم اضطرابآور.
6. ریسک و خطر در دنیای مدرن
گیدنز تفاوت میگذارد بین:
● «خطرهای سنتی»
طبیعی: قحطی، سیل، بیماری
● «ریسکهای مدرن»
ساخته بشر:
انفجار هستهای، آلودگی، هوش مصنوعی، اقتصاد جهانی، رسانه
● جمعبندی یکخطی
گیدنز میگوید انسان و ساختار اجتماعی یکدیگر را میسازند. انسان فعال است، ساختار ثابت نیست، و در جهان مدرن هویت و امنیت انسان دائماً در حال تغییر و بازنگری است.