دیدگاه رئالیست‌ها

رئالیسم (Realism) یا واقع‌گرایی، جنبشی هنری و ادبی بود که در میانهٔ قرن نوزدهم (حدود دهه ۱۸۴۰) به عنوان واکنشی در برابر افراط‌گری‌های احساساتی و تخیلی رمانتیسیسم پدیدار شد. هستهٔ مرکزی دیدگاه رئالیست‌ها را می‌توان در چند اصل خلاصه کرد:

۱. تأکید بر مشاهده و بازنمایی عینی واقعیت: رئالیست‌ها معتقد بودند که اثر هنری و ادبی باید بازتاب‌دهندهٔ دقیق و بی‌طرفانهٔ جهان قابل مشاهده باشد. آنها به جای پرداختن به قهرمانان افسانه‌ای، سفر به سرزمین‌های عجیب یا هیجانات اغراق‌شده، به زندگی روزمره، افراد معمولی و مسائل اجتماعی می‌پرداختند.

۲. تمرکز بر جامعه معاصر و افراد معمولی: شخصیت‌های آثار رئالیستی، اغلب از میان طبقات متوسط، کارگر و روستایی انتخاب می‌شدند. هدف آنها نشان دادن زندگی همان‌گونه که واقعاً هست، با تمام سختی‌ها، عادی‌بودگی‌ها و جزئیاتش بود.

۳. رد آرمان‌گرایی و تخیل محض: آنها احساس می‌کردند جنبش رمانتیسم از واقعیت فاصله گرفته و به یک فرار از زندگی واقعی تبدیل شده است. رئالیست‌ها می‌خواستند "حقیقت" را نشان دهند، حتی اگر این حقیقت، زشت، تلخ یا ناخوشایند باشد.

۴. توجه به مسائل اجتماعی و انتقاد: بسیاری از رئالیست‌ها با نگاهی منتقدانه به مسائل اجتماعی مانند فقر، نابرابری، بهره‌کشی از کارگران، فساد و نقش منفی بورژوازی (طبقه مرفه) می‌پرداختند. آثار آنها اغلب جنبه‌ای اصلاح‌طلبانه داشت.

۵. روش روایی دقیق و جزئی‌نگر: در ادبیات، از توصیف‌های دقیق و مفصل از مکان‌ها، چهره‌ها، لباس‌ها و گفتگوهای طبیعی استفاده می‌شد تا حس "واقعی بودن" القا شود.

۶. عینیت نویسنده: نویسنده رئالیست سعی می‌کند مانند یک مورخ یا دانشمند عمل کند و دیدگاه‌های شخصی خود را به اثر تحمیل نکند. او بیشتر یک ناظر بی‌طرف است که واقعیت را ثبت می‌کند.

بزرگان جنبش رئالیست و نمونه آثارشان

در ادبیات (به ویژه رمان):

۱. گوستاو فلوبر (Gustave Flaubert) - فرانسه
نمونه اثر برجسته:مادام بوواری (Madame Bovary)
توضیح:این رمان، داستان زنی از طبقه متوسط به نام اما بوواری است که تحت تأثیر رمان‌های عاشقانه قرار دارد و از یکنواختی و پوچی زندگی زناشویی‌اش فرار می‌کند. فلوبر با دقتی تقریباً علمی، شخصیت او و جامعهٔ اطرافش را تحلیل می‌کند. این کتاب به نماد رئالیسم ادبی تبدیل شده است.

۲. انوره دو بالزاک (Honoré de Balzac) - فرانسه
نمونه اثر برجسته:کمدی انسانی (La Comédie Humaine)
توضیح:بالزاک مجموعه‌ای عظیم از رمان‌ها و داستان‌های کوتاه نوشت که همگی تحت عنوان "کمدی انسانی" گردآوری شدند. هدف او ارائهٔ تصویری کامل از جامعه فرانسه در قرن نوزدهم، از اشراف تا بازرگانان و دهقانان بود.
نمونه‌های خاص:پدر گوریو (Père Goriot)، اوژنی گرانده (Eugénie Grandet).

۳. لئو تولستوی (Leo Tolstoy) - روسیه
نمونه اثر برجسته:آنا کارنینا (Anna Karenina)
توضیح:تولستوی در این رمان، با نگاهی عمیقاً رئالیستی، به بررسی زندگی اشراف روسیه، عشق، ازدواج، خیانت و تضادهای اخلاقی می‌پردازد. توصیف‌های دقیق او از شخصیت‌ها و فضای اجتماعی روسیه بی‌نظیر است.
اثر برجسته دیگر:جنگ و صلح (War and Peace).

۴. فئودور داستایِفسکی (Fyodor Dostoevsky) - روسیه
نمونه اثر برجسته:جنایت و مکافات (Crime and Punishment)
توضیح:اگرچه داستایفسکی به روانکاوی و وجدان بشری می‌پردازد، اما بستر داستان‌هایش کاملاً رئالیستی است. او در "جنایت و مکافات"، زندگی فردی فقیر و روان پریش در سن پترزبورگ را به تصویر می‌کشد که مرتکب قتل می‌شود.

۵. چارلز دیکنز (Charles Dickens) - انگلستان
نمونه اثر برجسته:اولیور توئیست (Oliver Twist)
توضیح:دیکنز با نگاهی منتقدانه و رئالیستی، به زندگی فقرا و کودکان بی‌سرپرست در لندن قرن نوزدهم می‌پردازد. او مشکلات اجتماعی مانند کار کودکان، فساد و نابرابری‌های طبقاتی را به وضوح نشان می‌دهد.
آثار برجسته دیگر:آرزوهای بزرگ (Great Expectations)، داستان دو شهر (A Tale of Two Cities).

۶. جورج الیوت (George Eliot) - انگلستان
نمونه اثر برجسته:میدل‌مارچ (Middlemarch)
توضیح:این رمان، یک مطالعهٔ دقیق و عمیق از زندگی در یک شهرک انگلیسی است و شخصیت‌های متعدد و پیچیده‌ای را با واقع‌بینی کامل بررسی می‌کند.

در هنرهای تجسمی (نقاشی):

۱. گوستاو کوربه (Gustave Courbet) - فرانسه
او را پدر رئالیسم در نقاشی می‌دانند.شعارش این بود: "نمایش آنچه را که می‌بینم."
نمونه آثار:
● سنگ‌شکنان (The Stone Breakers):تصویر دو کارگر ساده در حال انجام کار طاقت‌فرسای شکستن سنگ.
● تدفین در اورنان (A Burial at Ornans):صحنه‌ای بزرگ از یک مراسم تدفین معمولی در زادگاهش، که به اندازهٔ یک تابلوی تاریخی بزرگ نقاشی شده بود و در آن زمان جنجال‌برانگیز شد.

۲. ژان-فرانسوا میله (Jean-François Millet) - فرانسه
او به زندگی روستاییان و دهقانان می‌پرداخت.
● نمونه آثار:
چهار پایان (The Gleaners):زنانی را نشان می‌دهد که پس از دروی محصول، باقیماندهٔ خوشه‌های گندم را جمع می‌کنند.
انگشتان دعا (The Angelus):زن و شوهری دهقان را در حال دعا کردن در مزرعه نشان می‌دهد.

۳. ایلیا رپین (Ilya Repin) - روسیه
از مهم‌ترین نقاشان رئالیست روسیه که به مسائل اجتماعی و تاریخی می‌پرداخت.
نمونه اثر:قایق‌رانان ولگا (Barge Haulers on the Volga): که بهره‌کشی از کارگران را به تصویر می‌کشد.

جمع‌بندی:
رئالیسم با شجاعت تمام،هنر و ادبیات را از آسمان تخیل به زمین واقعیت آورد و تمرکز خود را بر روی انسان معمولی و مسائل اجتماعی معاصر گذاشت. این جنبش، پایه‌ای اساسی برای مکاتب بعدی مانند ناتورالیسم (که نگاهی علمی‌تر و جبرگرایانه‌تر به انسان داشت) و حتی جنبش‌های مدرن قرن بیستم شد.

●تحلیل و بررسی : رامین یوسفی