زبان کاسی (Kassite language) از رازآمیزترین زبان‌های باستانی فلات ایران و میان‌رودان است.

۱. جایگاه تاریخی

  • کاسی‌ها قومی کوه‌نشین بودند که از رشته‌کوه‌های زاگرس (به‌ویژه نواحی لرستان و کرمانشاه کنونی) برخاستند.
  • در حدود سده‌ی ۱۶ پیش از میلاد، پس از فروپاشی بابل قدیم (دوره حمورابی)، بر بابل مسلط شدند و نزدیک به ۴ قرن (حدود ۱۶۰۰ تا ۱۱۵۵ پ.م) در آنجا حکومت کردند.
  • پایتختشان «دور-کوریگالزو» بود.

۲. زبان کاسی

  • زبان کاسی یک زبان ناشناخته و ایزوله است؛ یعنی به‌طور قطعی به هیچ خانواده‌ی شناخته‌شده (هندواروپایی، سامی، عیلامی و غیره) پیوند داده نشده.
  • تنها حدود ۱۰۰ تا ۳۰۰ واژه (عمدتاً نام افراد، خدایان، حیوانات و برخی واژگان اداری) از این زبان در متون اکدی و ایلامی ثبت شده است.
  • خطی مستقل از خود نداشت؛ واژه‌ها به خط میخی اکدی نوشته می‌شدند.

۳. ویژگی‌های زبانی

  • واژه‌های کاسی نشان می‌دهند که این زبان ساختار آوایی خاص داشته که با زبان‌های سامی و هندواروپایی متفاوت بود.
  • مثلاً نام خدایان کاسی:
    • شوقامونا (Šuqamuna)
    • شومالیا (Šumaliya)
  • واژه‌های مربوط به اسب و تجهیزات جنگی در منابع اکدی به کاسی‌ها نسبت داده شده (مثل برخی واژه‌های اسب‌داری که بعدها به زبان‌های دیگر هم رسوخ کرد).

۴. وضعیت پژوهش

  • هنوز رمزگشایی کامل زبان کاسی ممکن نشده، چون متون پیوسته و طولانی به این زبان در دست نیست.
  • بیشتر دانسته‌های ما از طریق وام‌واژه‌ها در متون اکدی، ایلامی و آشوری به‌دست آمده.
  • برخی زبان‌شناسان احتمال داده‌اند زبان کاسی با زبان‌های قفقازی یا زاگرسی باستان پیوندهایی داشته، اما هیچ‌کدام اثبات نشده است.

۵. اهمیت

  • زبان کاسی نماد یکی از فرهنگ‌های بومی زاگرس است که در تعامل با تمدن‌های بزرگ بین‌النهرین، بخشی از میراث زبانی و فرهنگی ایران باستان را شکل داد.
  • هرچند این زبان مرده است، اما مطالعه‌ی آن برای شناخت خاستگاه‌های تمدنی در زاگرس و رابطه‌ی ایران و بین‌النهرین اهمیت بنیادین دارد.