شوخ هم پر نی زنه! یک خاطره از پژوهش های بازفت
شوک.šūk(ص) ظاهراً در شعر ذيل معني بسيار مي دهد يا صفتي است براي گل چون گنده و متعفن و از جنس لجن و غيره :
اي همچو مهين مار بدآويز و خشوک
پرزهر چو ماري و چو ماهي همه سوک
شست از طلب ترا شکستم خم و توک
جاي تو در آب شور باد و گل شوک.
سوزني.
جدای از معانی فرانسوی و معنای حرامزاده ،
شوک یا خشوک بوته ای است که در پشت کوه تاراز - چپت و لپد و مسیری که از تاراز تا چری می روید. در بسیاری جاها می روید که آب هوای تارازی دارند.
وقتی برگ ندهد پر از سوک های sok خاری شکل و بلند است.خارها جای خود.
در زبان بختیاری ضرب المثلی است که چنین به کارمی برند:
هَنی.شوخ.هم.پر.نزیده
hanī.šūx.ham.par.nazeyde
معنی : هنوز شوخ برگ(بلگ) در نیاورده.
کنایه است به : خلوتی و جایی که فاقد ادمی و موجود باشد.
تابستان ۱۳۸۳ برای پژوهش رفتم پشت تاراز ،از سمت دم تنگ و سرتنگ حونی.
برگشتن جلو نیسان آبی بغل دست راننده نشته بودم و آنسوی تر ،پیر دانا با نام خانوادگی "خدری"!
خانه اش ،جاده ای کنار ترمینال نفتک مسجدسلیمان دقیق پشت
تر مینال و جاده درخانه اش مستقیم می رفت.
اگر از این پیرمرد هرچه بگویم کم گفته ام! از تاراز تا مسجدسلیمان بُنه به بنه ها را می شناخت،حماسه های بختیاری،شاهنامه، آستارگان آسمان و نسبت شان با ماه و موقعیت های بارانی و برفی و قنشت و نم نم و...همه را می دانست.گویی از کوچه های آسمان می آمد: ا ُو به کاسه- ماه به گَوه- پروین گریوه- میش وابره (ستاره ی داخل شاخ پایین ماه و بره ای پشت شاخ ماه قرار بگیرد،حُگمنی بارشت داره تا سه یا دو رو).
ماه به سزار
مه به لیله
شوهنگ
سَیل سهیل : وقتی ستاره سهیل ظاهرشود و سیب ،گونه هایش سرخ شود یا چرم رنگی بین سرخی واُخرایی به خود گیرد.
نرسیده به سره راه چپد نیسان سرعت کم کرد بخاطر ناهمواری و پیرمرد گفت : شوخ شوخ تا انه پر ازنه ،دی سوکاس کم آزار ادن.
به شتاب از راننده خواستم بایستد(هی کو تون قرون ای لک لیوه بازی ها هو چنن؟)پریدم و از شوخ تازه روییده ی پراز سوک و خار ،نمونه برگی هایی چیدم و بعدها مفهوم : شوخ هم پر نزیده- نی زنه!
برای تداعی شد.
بیتی را پیر دانا گفت که هنوز برایم جالب است: سران هر سه رود در کوه کیهون / یک به دسپیل دو سپاهون سه به کارون!
معنی : سران هر سه رود در کوه کیهانی و کیانیان/ یک شاخه به دزفول و یک شاخه به اسپاهون (اسپ هان. سپاهان) و شاخه سوم به کارون می ریزد(کی رونت- کی روند: کیان روند: کیان رود یا رود کیانیان).
در بیت دوم از شعر سوزنی سمرقندی به خارها و سوک های بوته ی شوخ اشاره دارد.
اگر در خاک بختیاری از بوته ی شوخ استفاده شود ،مانع فرسایش خاک می گردد.
سُک یا سوک: یعنی ،سوزن و خارو خاشاک کوچک،چوب باریک و تیز.
سوزنی می گوید:...چو ماهی همه سوک : یعنی مثل ماهی پراز سوزن و خار(استخوان خای ریز و سوزن مانند ماهی).
●رامین یوسفی